Els Dorssers

Zorgcollectieven Limburg

Dorpsbewoners én dorpen veranderen

TB20160118_Vergrijzing_en_mantelzorg_fig3

Bron kaart: https://economie.rabobank.com/publicaties/2016/januari/vooruitblik-vergrijzing-en-mantelzorg-wie-is-de-mantelzorger-van-de-toekomst/

Toename aantal 80-plussers

“We zijn langer jong en worden later oud”: aldus socioloog Guérin die zich bezighoudt met senioren en met de maatschappelijke en demografische veranderingen. In Nederland is in 2019 voor het eerst de helft van de volwassen bevolking van Nederland ouder dan 50 jaar. Bovendien neemt door de stijgende levensverwachting het aantal ouderen en ook het aantal zeer ouderen (80+) toe. De prognoses van de WHO onderstrepen de toename van het aantal oude ouderen wereldwijd: in de eerste helft van deze eeuw zal het aantal tachtigplussers bijna verviervoudigen. Nog nooit hebben kinderen zo vaak hun grootouders en zelfs hun overgrootouders tijdens hun leven gekend als nu.

Dé oudere bestaat niet meer

Volgens socioloog Guerin zijn de grenzen tussen jong en oud aan het verschuiven en grenzen aan het vervagen. Grijs en dynamisch sluiten elkaar niet meer uit. De senior van gisteren is niet meer de oudere van vandaag. De huidige groep 65-plussers is aan het veranderen en er bestaat een grote diversiteit in deze groep. In focusgroepen, georganiseerd in 2015, kwamen de groepsleden herhaaldelijk terug op de vraag wanneer nu iemand als oud bestempeld kan worden. Met als algemene conclusie dat het niet mogelijk is om aan te geven wanneer men nu oud is. Dé oudere niet meer bestaat en er is geen eenduidige definitie over wanneer iemand oud is. Ook in ouderenbeleid wordt er geen strikte grens gegeven voor het begrip oud. Vaak worden groepen ouderen gedefinieerd afhankelijk van het onderwerp van het ouderenbeleid. Wanneer het gaat om kansen voor ouderen op de arbeidsmarkt dan worden mensen van 50 tot 65 jaar bedoeld. Bij AOW-gerechtigen worden mensen vanaf 65 jaar bedoeld en bij gebruik van zorgvoorzieningen gaat het om 75-plussers (VWS, 2003).

Sociale omgeving belangrijk

Je levensstijl is die van de sociale groep waartoe je behoort en niet meer die van je leeftijdsgroep. De sociale omgeving is veel belangrijker geworden dan de leeftijdsgroep waartoe je behoort. Generaties lopen door elkaar heen en worden gekenmerkt door onderlinge solidariteit. Daarnaast is ouderdom geen onafwendbaar noodlot meer. De vrijheid is toegenomen om zelf te kiezen hoe we ouder willen worden. Bovendien kunnen we de kenmerken van het ouder worden uitstellen.  De categorie ouderen is groot, divers en de generatiemix is veel groter geworden.

Toename autobezit ouderen

Daarnaast bestaat er een vertekend beeld over ouderen en vervoer. Het gevoel bestaat dat ouderen zijn aangewezen op openbaar vervoer of aangepast vervoer. Uit onderzoek van het CBS blijkt echter dat met de aanhoudende vergrijzing het autobezit meer dan ooit een zaak van 50-plussers wordt. In de periode 2010-2013 is het aantal autobezitters van 45 jaar en ouder duidelijk toegenomen, terwijl het aantal 45-minners met een auto afneemt. Het toenemende autobezit onder ouderen en daarmee hun toenemende actieradius draagt in grote mate bij aan hun onafhankelijkheid, zelfredzaamheid en participatie en daarbij aan de door hun ervaren kwaliteit van het dagelijkse leven.

Eenzaamheid

Eenzaamheid neemt toe met het verstrijken van de jaren. Vooral vanaf 75 jaar neemt de kans op eenzaamheid toe voor de ouderen vanwege partnerverlies, krimpend sociaal netwerk (kinderen wonen vaak op afstand), gezondheidsklachten en chronische ziekten. Van de 75- tot 85-jarigen voelt bijna 50% zich eenzaam en van de groep 85-plussers voelt bijna 60% zich eenzaam. En ondanks dat de gezondheidsmankementen zich rond het 75ste levensjaar manifesteren wil en blijft het merendeel van de ouderen thuis wonen. Van de 80-plussers woonde in 2012 nog 86% zelfstandig.

Dorpen verstedelijken

Het dorp is een aantrekkelijke woonplek voor de oude dag waarbij het dorp de reputatie heeft een zorgzame woonomgeving te kunnen bieden. En hoewel er vaak van wordt uitgegaan dat wonen in een dorp een stevig sociaal netwerk impliceert behoeft dit enige nuance. Dorpen veranderen van karakter en krijgen gaandeweg stedelijke trekjes. Uit onderzoeken van het SCP blijkt dat de sociale omgeving op het platteland aan het veranderen is: van het familieleven tot de kerk, het verenigingsleven en de voorzieningen in dorpen. Er zijn bijvoorbeeld geen verschillen in eenzaamheid geconstateerd tussen dorp en stad; stedelingen en inwoners van kleine gemeenten zijn even vaak eenzaam.

Vraagverlegenheid

Zelfs in kleine dorpsgemeenschappen kunnen ouderen die hulpbehoevend zijn en een laag inkomen hebben in een vervelende positie terechtkomen. Dorpsbewoners ontvangen weliswaar meer informele hulp naarmate ze ouder worden, maar van de 85-plussers zegt 40 procent meer hulp nodig te hebben. Bovendien is er bij de meest kwetsbare ouderen sprake van vraagverlegenheid. Wie praktische hulp nodig heeft, wendt zich daarvoor niet snel tot een omwonende. Zeker niet als de vragende partij geen wederdienst in het vooruitzicht kan stellen. Op hogere leeftijd zal de zorg steeds vaker tot stand moeten komen door tussenkomst van derden. De kwetsbaarheid van deze ouderen neemt toe als de lat voor professionele hulp hoger gelegd wordt. Want onder druk van bezuinigingen en een terugtrekkende overheid wordt de professionele hulpverlener korter en efficiënter ingezet.

Zorgcollectieven

Op tal van plekken worden er door vrijwilligers diensten georganiseerd in de dorpen om de minder vitale dorpsgenoot te ondersteunen, in de vorm van zorgcollectieven. Deze hulpdiensten variëren van o.a. vervoersdiensten, eetpunten en inlooppunten. Er komen echter steeds vaker de signalen dat er met de vrijwillige activiteiten een selecte groep dorpsbewoners bereikt wordt en er een terugloop in het aantal bezoekers wordt waargenomen. Enerzijds zou dat te maken kunnen hebben met de toegenomen actieradius van de groep jonge ouderen en de veelal traditionele opzet van de activiteiten zoals dat bijvoorbeeld bij de dagvoorzieningen vaak het geval is. Niet elke oudere voelt zich aangetrokken tot het programma van een dagvoorziening. Anderzijds lijkt er bij de oude ouderen een fysieke en mentale drempel te zijn om deel te nemen aan de vrijwilligersactiviteiten.

Dorpen én dorpsbewoners veranderen

Dorpen én dorpsbewoners veranderen als gevolg van maatschappelijke en sociale ontwikkelingen. De dorpsgemeenschap en de veronderstelde sociale cohesie in kleine dorpen, vertonen kenmerken van verstedelijking en bieden daarmee geen garantie meer voor een sociaal vangnet voor een toenemende groep 75-plussers. Er is kennelijk een extra duwtje nodig om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Omgekeerd willen aanbieders van informele hulp hun goede bedoelingen niet opdringen. Met als gevolg dat, ook in kleine dorpen, verbindingen met informele netwerken moeizamer tot stand komen. Ondanks de goede bedoelingen van een steeds grotere groep wordende zorgcollectieven. Met name de oude ouderen kunnen daardoor de aansluiting missen en bijgevolg in een steeds verder isolement geraken. Daarnaast is er een groep vitale dorpsbewoners die door een toegenomen mobiliteit niet meer aangewezen is op de eigen leefomgeving voor ontspanning en andere activiteiten. Om de leefbaarheid voor alle dorpsbewoners te kunnen blijven garanderen in een dorpsgemeenschap waar de sociale cohesie niet altijd meer vanzelfsprekend is, zullen verbindingen tussen informele zorg en de formele hulpverleners geïntensiveerd dienen te worden op een eigentijdse manier. Daarbij kunnen technologische uitvindingen ondersteuning geven. Ten slotte bieden verrichtingen in het kader van intergenerationeel contact in dit perspectief mogelijk een uitkomst.

Bronnen:

Kleine gebaren. Het belang van dorpsgenoten voor ouderen op het platteland. Lotte Vermeij. (2016) 

Dicht bij huis. Lokale binding en inzet van dorpsbewoners. (2015)

De Dorpenmonitor. Ontwikkelingen in de leefsituatie van plattelandsbewoners. (2013)

Samen onderweg naar morgen. Een onderzoek naar de ondersteuningsbehoeften van de Limburgse zorgcollectieven. Els Dorssers (2014)

Links:

http://magzine.nu/magazine/Vrij-Nederland/2016/15

http://www.cbs.nl/-/media/imported/documents/2015/39/eenzaamheid-naar-geslacht-en-leeftijd-2014-mw.xls

http://www.dsp-groep.nl/userfiles/file/16bdvijftig_Ouderenmonitor_2015.pdf

http://www.nationaalkompas.nl/bevolking/vergrijzing/huidig/

http://nos.nl/artikel/2105606-kwetsbare-zorgvrager-kan-het-echt-niet-zomaar-zelf.html

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op mei 13, 2016 door .
%d bloggers liken dit: