Els Dorssers

Zorgcollectieven Limburg

Zorgen voor elkaar: naar een zorgzame wijk of buurt?

wordcloud

 

Participatiesamenleving

We leven in een participatiesamenleving. In een participatiesamenleving staat het individu centraal en door voor jezelf te zorgen en geen beroep te doen op de verzorgingsstaat, draag je een steentje bij aan de samenleving. Zoals door de koning in de troonrede van 2013 werd verwoord: “Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving. Wanneer mensen zelf vorm geven aan hun toekomst, voegen zij niet alleen waarde toe aan hun eigen leven, maar ook aan de samenleving als geheel”. Het ideaalbeeld van de burger in de participatiesamenleving is van de hoger-opgeleide, liefst kapitaalkrachtige, zelfredzame netwerker. Dezelfde burger stond ook model voor de voorlichtingscampagne om de veranderingen in de zorg aan te kondigen: ‘Nederland verandert/de zorg verandert mee’. De ‘participatiesamenleving’ wordt onderbouwd door te wijzen op de noodzaak van bezuinigingen en dat “mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger”. Met de introductie van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is er een groeiende groep senioren die langer zelfstandig thuis blijft wonen. Het blijkt dat er in deze thuissituatie veel wordt gevraagd van de zelfredzaamheid van de senioren wanneer de fysieke ongemakken toenemen. In deze blog een korte impressie van de ervaringen van de huisbezoeken als ouderenwerker/Wmo klantregisseur sedert de invoer van de Wmo in 2015.

Onbegrip en teleurstelling

Door de thuiswonende senioren wordt de boodschap van de voorlichtingscampagne wel erg letterlijk opgepakt. Men schroomt om hulp te vragen. Wanneer er een Wmo-melding wordt gedaan, al dan niet door de hulpvrager zelf, staat het water hun soms al aan de lippen. Vaak zijn er overbelaste mantelzorger(s) rondom een hulpvrager betrokken. Of het ontbreekt aan een sociaal netwerk waardoor hulpvrager in een sociaal isolement terecht is gekomen. Onwetendheid over de veranderingen in het sociale domein en het geen recht hebben op bepaalde financiële vergoedingen vanuit de Wmo blijkt een gevoelig onderwerp te zijn. Tel daarbij op de hoge zorgkosten, ongenoegen over de wijze én versnippering van zorgverlening en het veroorzaakt al snel ongenoegen over de huidige gang van zaken. Onbegrip en teleurstelling worden weergegeven als: “We zijn toch de generatie die samen na de oorlog Nederland weer heeft mee opgebouwd”. Dit beeld wordt bevestigd door Monique Kremer die onlangs haar ambt als bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aanvaardde. Van de burgers wordt veel verwacht en van de verzorgingsstaat heel weinig merkte Kremer op in haar oratie. En ze vervolgde: “de participatiesamenleving wekt behoorlijk wat burgerweerstand op als het gekoppeld is aan verplichtingen en bezuinigingen”.

Zorgen voor elkaar

Zorgen voor elkaar wordt beter ontvangen in het kader van de  participatie-maatschappij. Op steeds meer plekken in Nederland zijn er de bewonersinitiatieven in opkomst. Bij deze kleinschalige lokale bewonersinitiatieven is er sprake van vertrouwen en wederkerigheid  (Een regenboog aan zorgcollectieven). Echter met de toenemende complexiteit van de huidige leefverbanden is zorgen voor elkaar geen gemakkelijke opdracht. Er is aandacht nodig om te zorgen dat verschillende bevolkingsgroepen zich met elkaar verbonden voelen. En daarbij gaat het niet alleen om verbindingen tussen autochtonen en allochtonen, maar ook tussen migrantengroepen onderling: “De ongelijke diversiteit zorgt voor nieuwe verbindingsopgaven voor organisaties en professionals namelijk om in het contact met burgers niet in vooroordelen en stereotyperingen te vervallen maar gevoelig te zijn voor verschillen die te maken hebben met culturele achtergrond, sociaaleconomische ongelijkheid, gender, en met uiteenlopende migratiegeschiedenissen” aldus Kremer.

Sociale netwerken onder druk

Bewoners zijn niet te beroerd om op een laagdrempelige manier te zorgen voor elkaar zowel in individueel als in collectief bewonersverband. Desondanks wordt er momenteel een groot beroep gedaan op de sociale veerkracht van bewoners. De toegenomen mobiliteit, komst van het internet, vergrijzing en de vele vormen van leefverbanden en leefstijlen zijn enkele voorbeelden van factoren die ertoe hebben geleid dat sociale netwerken onder druk staan. En het is niet alleen meer in de stedelijke wijken dat bewoners minder contact hebben met elkaar; ook dorpen zijn aan verandering onderhevig (Dorpsbewoners én dorpen veranderen). In het algemeen zijn buren best bereid om een oogje in het zeil te houden en wel eens een boodschap voor elkaar te doen. Of zoals diverse malen tijdens de huisbezoeken aan orde kwam, het verlenen van eerste hulp bij een valpartij van een van de buren. Maar buren zijn gewoon buren en willen niet de structurele zorgtaken op zich nemen.

Zelfredzaamheid onhaalbaar

Niet elke bewoner weet de weg naar de professionals en/of indien aanwezig de bewonersinitiatieven te vinden of is het gewend om hulp te vragen. En om in de woorden van Thomas Kampen en Jan Willem Duyvendak te spreken: “het ideaal van zelfredzaamheid is armoedig en inadequaat, gegeven de situaties waarin hulpbehoevenden zich bevinden. Zelfredzaamheid in de zorg is vaak een onhaalbaar ideaal”. Een voorbeeld uit de praktijk: er zijn onvoldoende mogelijkheden voor kortdurende verblijfsopnames bij revalidatie na een knie-, heupoperatie of botbreuken. Alleenstaande senioren vinden het moeilijk om wederom een beroep te moeten doen op het sociale netwerk om hun, naast de reguliere mantelzorgtaken, te belasten met de extra zorgtaken die deze operaties tot gevolg hebben. Zowel bij de individuele zorgvraag en de collectieve bewonersactiviteiten zijn de professionele zorgverleners nodig.

Wonen

Ten slotte werd duidelijk dat woningen doorgaans niet seniorenproof blijken te zijn. Regelmatig bezocht ik senioren in verouderde woningen met hoge drempels bij de ingang van de woning en op andere plekken in een woning. Verder zijn er voorbeelden van woningen waar het ontbreekt aan een (inloop)douche, een cv en waar het niet mogelijk is om een traplift te bevestigen. De stap om te verhuizen wordt niet snel genomen en wanneer er verhuisd wordt brengt dit veel spanningen met zich mee. Verhuizen naar een appartement betekent vrijwel automatisch het afscheid moeten nemen van een tuin. Ramen in de appartementen zijn vanwege afmetingen en plaatsing moeilijk te onderhouden. Ook zijn er ramen die beperkt open kunnen waardoor de klimaatbeheersing in een appartement te wensen overlaat. De appartementencomplexen zijn voorts niet ingericht op het ontmoeten van elkaar waardoor het contact beperkt blijft tot het groeten van elkaar. Bewonerscommissies zijn opgeheven of functioneren slecht. Wanneer men zich wendt tot een gemeente verwijst deze door naar een woningbouwcorporatie. Vervolgens geven bij de woningbouwcorporatie de medewerkers niet altijd thuis of zijn zij enkel middels de digitale wegen te bereiken. Toegang tot informatie over woonalternatieven is niet gemakkelijk en het aanbod van centraal gelegen geschikte betaalbare woningen laat te wensen over.

Naar een zorgzame wijk of buurt?

Samengevat vergt het van de huidige groep senioren  improvisatie en incasserings-vermogen om de gewenste zelfredzaamheid van de participatiesamenleving in de praktijk te brengen. De stap om hulp te vragen is voor senioren niet gemakkelijk om te nemen. Daarnaast zijn senioren welwillend én actief om binnen ieders mogelijkheden een bijdrage te leveren aan de eigen zelfredzaamheid of die van een ander. Senioren willen het liefst zo lang mogelijk onafhankelijk en zelfstandig functioneren in een voor hun vertrouwde thuissituatie. Organisaties en professionals op het gebied van wonen, welzijn en zorg zijn nu aan zet, om in samenspraak met de bewoners, de randvoorwaarden te organiseren zodat er zorgzame wijken en buurten kunnen ontstaan.

Bronnen:

http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/4394141/2016/10/12/Het-ideaal-van-zelfredzaamheid-is-armoedig.dhtml

http://www.actiefburgerschap.nl/

Dorssers, E. (2012) Bewonersorganisaties en eenzaamheid. Een verkenning Sittard: Huis voor de Zorg.

Inspiratie:

http://www.platform31.nl/nieuws/vitale-woongemeenschappen-heeft-wederzijds-belang-pak-uw-rol

Advertenties

2 reacties op “Zorgen voor elkaar: naar een zorgzame wijk of buurt?

  1. Wil Peters
    oktober 26, 2016

    Wellicht kan een positieve wening geven om het langer thuiswonen ook positief voor te stellen.:
    Langer thuiswonen is topsport. en remt de verouderingsprocessen.!
    lees :
    Overeenkomst tussen langer thuis wonen en marathonlopen? Als je niet traint, lukt het niet! :
    http://www.enocent.nl/marathonentraplopen.html

    en Easysteppers goed alternatief voor een traplift
    http://www.enocent.nl/Easysteppers%20goed%20alternatief%20voor%20traplift.html

    “use-it or lose-it” op http://www.enocent.nl/navigatie.html

  2. Kariene van Dijck
    februari 2, 2017

    Prima stuk Els! Er is werk aan de winkel zeker voor ons toegepaste gerontologen. Het is tijd om de schotten af te breken en samen te gaan werken. Zodat op de lange termijn de situatie ook verbetert. Oog voor het geheel aan problematiek maar ook ook voor beeldvorming. Vergrijzing is niet per definitie negatief, dat mag ook meer aandacht krijgen. Als de samenleving ouderen als waardevol erkent dan zullen ouderen meer zingeving ervaren. Dat alleen lost niet alles op maar er verandert veel als je aan een tandwiel draait. Als ouderen niet langer voornamelijk als last worden gezien zal de bereidheid om te veranderen groeien op alle fronten en zal de kans op het vinden van passende oplossingen veel groter worden.
    Multidisciplinair samen werken, zorg dragen voor mantelzorgers en beeldvorming veranderen ook betreffende manrelzorgers lijken mij prima eerste stappen naar een betere participatie maatschappij.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op oktober 25, 2016 door .
%d bloggers liken dit: